Samenvatting hoofdstuk 1: Opkomst van het communisme in tsaristisch Rusland
In 1917 waren er 2 revoluties in Rusland. In maart werd de tsaar afgezet en kreeg Rusland een min of meer democratisch regering. In november verdreef de communistische partij, geleid door Lenin, de regering en ging zelf regeren. Tsaristisch Rusland veranderde in de Sovjet-Unie.
Na de 2e wereldoorlog voerde de SU het communisme in bij vele Oost-Europese landen. In de wereld ontstonden 2 grote machtsblokken:
- Het communistische blok, geleid door de SU
- Het westerse blok, geleid door de VS
Tussen deze 2 blokken heerste de 'koude oorlog'.
In de jaren 1989-1991 kwam er een einde aan het communisme in Europa en viel de SU uiteen in en aantal zelfstandige staten.
De tsaren regeren autocratisch
Rusland is ontstaat uit het vorstendom Moskou. Rond 1500 veroverde vorst Iwan III zoveel gebieden dat het vorstendom Moskou driemaal zo groot werd. Hij liet zich tsaar noemen omdat hij zich beschouwde als de opvolgers van de keizers van het Oost-Romeinse rijk. Het woord tsaar is afkomstig van het Romeinse woord caesar, waar ook ons woord keizer van afgeleid is. Hij staat ook wel bekend als Iwan de Grote. In de loop van de eeuwen breidden de tsaren Rusland uit. Ze vestigden in Rusland een autocratie, dat is alleenheerschappij. Ze zeiden de macht "van God" te hebben gekregen. De woorden van tsaar Nicolaas I: "de tsaar is als een vader, de onderdanen zijn z'n kinderen"
Tsaar Nicolaas II wilde geen tiran zijn. Hij wou het beste voor het Russische volk maar wilde ook de macht behouden. Hij wisselde vaak tussen de bevolking en zijn eigen ego, waardoor de bevolking vaak teleurgesteld raakte.
Diepe kloof tussen de bovenlaag en de rest van de bevolking
De overgrote meerderheid van de bevolking bestond uit arme boeren. Veel boeren raakten door armoede hun vrijheid kwijt en werden eigendom van adellijke landeigenaren. Deze boeren werden lijfeigenen genoemd. Ze waren verplicht pacht te betalen. In het midden van de 19e eeuw waren er in Rusland ongeveer 22 miljoen lijfeigenen. Dat was bijna de helft van de hele boerenbevolking.
Toen in 1861 de lijfeigenschap werd afgeschaft ontstond er een steeds diepere kloof tussen de bovenlaag en de rest van de bevolking.
Oprichting van politieke partijen
Er ontstonden geheime politieke partijen die de tsaar door een revolutie af probeerde te zetten.
- 1989 - door Marxisten - Sociaal-democratische Arbeidspartij - viel uiteen in mensjewieken en bolsjewieken.
De mensjewieken wilden en grote partij oprichten die zou moeten gaan samenwerken met de vakbonden en andere partijen. Volgens Lenin, de leider van de bolsjewieken zou dit allemaal te langzaam gaan. Hij wilde zo snel mogelijk de macht veroveren in Rusland en het socialisme invoeren. Dit kon alleen maar door een revolutie. - 1901 - Socialisten-Revolutionairen - De boeren moesten de revolutie uitvoeren want die waren er meer
- 1905 - Constitutionele Democraten - door liberale burgers - noemden zich kadetten - Democratische staat met grondwet, een parlement en algemeen kiesrecht was hun streven.
De 'revolutie van 1905'
In 1904 raakte Rusland in het Verre Oosten in oorlog met Japan. De russen leden nederlagen. In die tijd ontstonden in Rusland allerlei vormen van verzet tegen de regering. Toen ik oktober 1905 een algemene staking uitbrak, beloofde de tsaar het volk meer vrijheid en een grondwet en parlement. Door dit te zeggen probeerde hij steun van de kadetten te krijgen. Deze gebeurtenissen werden de 'revolutie van 1905' genoemd.
Ze kregen een parlement maar er veranderde niet veel. Het parlement werd het 'Doema' genoemd. De tsaar hield het recht de Doema te ontbinden en zelf wetten te veranderen.
De marxisten en socialistenrevolutionairen gingen door met hun ondergronds verzet tegen de regering. Vooral de socialistenrevolutionairen bleven aanslagen plegen op overheidspersonen.
De Eerste Wereldoorlog leidt tot de Februarirevolutie van 1917
Een jaar na de eerste wereldoorlog veroverden Duitsland en Oostenrijk-Hongarije een vrij groot gebied in Rusland, maar verder kwamen ze niet. Ondanks het vele vechten hield het Russische leger stand, maar er waren wel veel doden gewonden. Ze wouden geen van beiden opgeven dus bleef de oorlog voortduren zonder dat ze er veel mee opschoten. Wel veroorzaakte de oorlog grote problemen in Rusland:
- Het Russische leger bestond vooral uit boeren. Vele boerderijen stonden dus leeg waardoor de landbouwproductie daalde, en er dus veel voedseltekort was.
- De industrie moest vooral wapens en uitrusting voor het leger produceren waardoor er een tekort aan allerlei artikelen in de burgerwereld ontstond.
- Uit de frontgebieden waren vele mensen gevlucht, al die vluchtelingen moesten aan onderdak en voedsel worden geholpen.
In 1916 was er in de grote steden een hele reeks stakingen om te protesteren tegen het gebrek aan voedsel en de stijgende prijzen. In het begin van 1917 werd het nog erger, in de hoofdstad braken massale stakingen uit en werd op de straat door grote groepen mensen gedemonstreerd. De politie kon het niet meer aan, dus de regering gaf het leger bevel op de demonstranten te schieten. Vele soldaten weigerde, en er werden zelfs legerofficieren vermoord door soldaten. Omdat de regering machteloos was, en de tsaar niets deed, besloot de Doema iets te doen. Op 12 maart verklaarde de Doema de regering voor afgezet en benoemde zelf een Voorlopige regering tot de nieuwe verkiezingen. De tsaar deed afstand van de troon, en er kwam dus een einde aan het tsarisme.
Tijdens de februarirevolutie was er een sovjet (raad) van arbeiders en soldaten opgericht. Toen er een voorlopige regering werd aangesteld, was de sovjet al machtiger. De regering probeerde de oorlog gewoon door te zetten, maar dit lukte niet omdat de sovjet dit niet wou. De sovjet had de werkelijke macht, want hun hadden het leger, de spoorwegen, de post en de telegraaf in handen.
De Oktoberrevolutie van 1917
De bolsjewieken waren in de minderheid. Vele leiders van de bolsjewieken waren al naar het buitenland gevlucht, waaronder Lenin. Duitsland zorgde ervoor dat Lenin terug kon keren naar Rusland. Lenin wilde namelijk een directe vrede. Maar de bolsjewieken waren daartegen, ze wilden wel samenwerken met de mensjewieken en de Socialisten-Revolutionairen. Het lukte Lenin zijn ideeën door te zetten en ze wilden een nieuwe revolutie doen. Ze maakten propaganda met de volgende 4 leuzen: vrede nu, alle macht aan de sovjets, het land voor de boeren, de fabrieken voor de arbeiders. Dit sloeg aan en de bolsjewieken werden populair, ze kregen meer invloed.
In oktober 1917 vond Lenin dat de bolsjewieken sterk genoeg waren de voorlopige regering af te zetten. De revolutie begon op 7 november 1917. De sovjet van Petrograd (hoofdstad) stuurde soldaten, matrozen en een grote groep gewapende arbeiders de stad in om de belangrijkste bruggen, kruispunten en gebouwen te bezetten. Het winterpaleis met de voorlopige regering werd omsingeld. Bijna niemand wou voor de regering vechten.
Al een dag later vormde de bolsjewieken een nieuwe regering, de Raad van Volkscommissarissen. Lenin werd voorzitter (minister-president), Trotski minister van buitenlandse zaken, Stalin werd volkscommissaris voor de nationaliteiten. Al lang daarvoor had de voorlopige regering besloten om op 25 november de verkiezingen te houden. De bolsjewieken hoopten op overwinning. De uitslag was teleurstellend, ze haalde slechts 23,5% van de stemmen. Toch hielden de bolsjewieken de macht en keurde vrije verkiezingen voor de toekomst af.
Oorzaken van het succes van de bolsjewieken
De gunstige omstandigheden voor het succes van de bolsjewieken waren:
- Het volk was ontevreden omdat Tsaar Nikolaas II slecht regeerde.
- Er was een diepe kloof tussen rijk en arm, dit vormt een goede voedingsbodem voor de propaganda van de bolsjewieken.
- De februarirevolutie ontstond.
De oorzaken van het succes van de bolsjewieken:
- Omdat de oorlog bleef voortduren, kon de Voorlopige regering de andere problemen van Rusland niet oplossen.
- De propaganda van de bolsjewieken sloeg aan bij de soldaten, arbeiders en boeren. Daardoor kregen de bolsjewieken ook meer invloed in de sovjets.
- De bolsjewieken hadden een sterke leiding en betere organisatie.
- De bolsjewieken waren vooral sterk in de hoofdstad Petrograd en in de grootste stad van Rusland, Moskou.
- De andere partijen onderschatten de macht van de bolsjewieken.
- Het grootste deel van de bevolking had niet in de gaten wat de plannen van de bolsjewieken waren, ze bleven dus maar afwachten.
De bolsjewieken krijgen bijna het hele rijk in handen
In december 1917 sloten de bolsjewieken wapenstilstand met Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. In maart 1918 werd in Brest-Litovsk vrede gesloten. Rusland moest Polen en de Baltische landen afstaan en het moest de onafhankelijkheid van Finland en van Oekraïne erkennen. Hierdoor verloor Rusland eenderde van de bevolking en landbouwgrond en de helft van zijn industrie. Hierdoor ontstond verzet tegen de bolsjewieken. Engeland en Frankrijk zagen de vrede als verraad en steunden de tegenstanders van de bolsjewieken. Maar de troepen trokken zich terug omdat de eerste wereldoorlog was afgelopen. Duitsland en Oostenrijk-Hongarije verloren de oorlog.
Alle groeperingen verzetten zich tegen de bolsjewieken, om verschillende redenen:
- De vrede van Brest-Litovsk.
- Ze waren op een ondemocratische manier aan de macht gekomen.
- Door de maatregelen van de bolsjewieken verloren vele burgers hun bezit.
- De politieke politie arresteerde iedereen die ervan werd verdacht tegen de bolsjewieken te zijn.
In de grensgebieden werden "Witte legers" opgericht, die naar Petrograd en Moskou trokken. Het rode leger van de bolsjewieken versloeg al deze legers.
In 1920 was de burgeroorlog afgelopen. De bolsjewieken hadden bijna het hele Russische rijk in handen. Rusland verloor wel een groot deel van zijn ondernemers, kunstenaars en wetenschappers omdat alle tegenstanders van de bolsjewieken vluchten en niet meer terugkwam als het Rode Leger in aantocht was. Vooral de burgers hadden veel te lijden in de burgeroorlog.
De situatie van Rusland eind 19e eeuw samengevat:
|
Politiek gebied |
|
Sociaal gebied |
|
|
|
|
Economisch gebied |
|
Cultureel gebied |
|
|
|
Niet gevonden wat je zocht? Probeer dan eens te zoeken met Google!